Pijnsignalen bij paarden herkennen

Als je paard pijn heeft, doet hij er alles aan om dat te verbergen. Paarden zijn prooidieren, en in het wild is een zichtbaar zwak dier het dier dat wordt uitgekozen. Dat instinct is nooit verdwenen. Tegen de tijd dat een paard er duidelijk ongemakkelijk uitziet, speelt het probleem meestal al een tijd.

Dat betekent dat de verantwoordelijkheid bij jou ligt. Niet om te diagnosticeren, maar om het op te merken. Hieronder staan acht pijnsignalen bij paarden, van de vroegste en meest subtiele tot de signalen waarbij je dezelfde dag nog een dierenarts op stal wilt hebben.

Waarom paarden pijn verbergen

Het onderdrukken van pijn is een overlevingsreflex, geen stoïcisme. Een paard in een kudde dat zwakte toont, trekt de aandacht van roofdieren en krijgt druk van andere paarden. Het instinct is dus om zo lang mogelijk door te gaan alsof er niets aan de hand is.

Het praktische gevolg voor jou is simpel. De signalen die je krijgt zijn stil, en het gaat meestal om veranderingen in plaats van gebeurtenissen. Iets wat je paard altijd doet, doet hij nu net even anders. Dát is het signaal.

1. Verandering in gedrag

Een verandering in gedrag is vaak het allereerste wat eigenaren opvalt, en het makkelijkst weg te redeneren. Je paard kan minder actief zijn dan normaal, minder interesse in zijn voer hebben, of minder drinken.

Hij kan ook prikkelbaar worden. Oren in de nek als je aan komt lopen, weglopen bij het poetsen, happen als je de singel aantrekt, of contact weigeren dat hij normaal zonder nadenken accepteert. Een paard dat plotseling chagrijnig is, is heel vaak een paard dat ergens pijn heeft.

Net zo veelzeggend is het omgekeerde: een normaal gesproken voorwaarts, eigenwijs paard dat stil en teruggetrokken wordt.

2. Kreupelheid en ongelijke beweging

Kreupelheid is het klassieke signaal, en kan komen uit gewrichten, spieren, pezen, banden of de hoef. Het is niet altijd een dramatisch knikken met het hoofd. Let op een kortere pas, weerstand bij het draaien op een kleine volte, ongelijke slijtage van de hoefijzers, of moeite met aanspringen op één galop.

Een goede gewoonte is om je paard wekelijks op een harde, vlakke ondergrond te stappen en te draven, in een rechte lijn en op beide handen. Kleine asymmetrieën zie je daar veel eerder dan in de bak.

Kreupelheid die langer dan een dag of twee aanhoudt, verdient een telefoontje naar je dierenarts.

3. Verandering in houding en stand

Pijn verandert de manier waarop een paard staat. Hij kan zijn achterbenen verder onder zijn lichaam parkeren, zijn gewicht naar voren verplaatsen op de voorbenen, of steeds met hetzelfde achterbeen gerust staan terwijl dat niet zijn gewoonte is.

Een paard dat achterover op zijn hielen staat met de voorbenen naar voren gestrekt, is een alarmsignaal voor hoefbevangenheid en heeft met spoed een dierenarts nodig.

Let ook op het totaalbeeld. Een opgetrokken buik, een karperrug, of een paard dat lange tijd met een lage hals stil blijft staan zijn allemaal het noteren waard.

4. Verandering in de ademhaling

De ademhaling verraadt ongemak dat een paard verder maskeert. Een paard in rust neemt ongeveer 8 tot 16 ademhalingen per minuut, rustig en gelijkmatig.

Snellere, oppervlakkigere ademhaling in rust, wijde neusgaten of zichtbare inspanning in de flanken kunnen wijzen op pijn in de borstkas of de buik, op koorts, of op een luchtwegprobleem.

Tel eerst de ademhalingen voordat je in paniek raakt. Een oplopende ademhalingsfrequentie in combinatie met een ander signaal uit deze lijst is reden om te bellen.

5. Zweten zonder inspanning

Een paard dat op een milde dag staand op stal plaatselijk gaat zweten, vertelt je iets. Zowel pijn als stress zetten het sympathische zenuwstelsel aan, en zweten hoort daarbij.

Plaatselijk zweet achter de ellebogen, langs de flanken of op de hals, zonder beweging en zonder warmte die het verklaart, is een van de betrouwbaardere noodsignalen die je krijgt. In combinatie met schrapen, naar de flank kijken of rollen behandel je het als verdenking op koliek en bel je direct de dierenarts.

6. Gezichtsuitdrukking

Paarden hebben een consistent pijngezicht, en dat is formeel beschreven. De Horse Grimace Scale benoemt zes kenmerken in het gezicht die veranderen wanneer een paard pijn heeft:

• Oren die stijf naar achteren worden gehouden
• Spanning rond het oog, waardoor het halfgesloten oogt
• Spanning in de spieren boven het oog
• Gespannen, duidelijk zichtbare kauwspieren
• Een gespannen mond met een uitgesproken kin
• Gespannen neusgaten en een vlakker profiel

Geen van deze kenmerken bewijst op zichzelf veel. Meerdere tegelijk, bij een paard dat er normaal niet zo uitziet, is wel betekenisvol. Maak neutrale foto's van het hoofd van je paard wanneer hij gezond is, zodat je iets hebt om mee te vergelijken.

7. Verandering onder het zadel

Gedrag dat wordt afgedaan als ongehoorzaamheid is regelmatig pijn. Onderzoek naar het Ridden Horse Pain Ethogram liet zien dat een cluster van acht of meer specifieke gedragingen onder het zadel sterk wijst op onderliggende pijn aan het bewegingsapparaat.

Signalen die je serieus moet nemen zijn onder andere herhaaldelijk met het hoofd slaan, staartslaan, tandenknarsen, een open mond, bokken, blokkeren, niet vooruit willen, moeite op één hand, en een plotseling verlies aan kwaliteit in werk dat het paard eerder makkelijk afging.

Voordat je meer trainingslessen boekt, sluit eerst pijn uit. Controleer de zadelpassing, het gebit en de hoeven, en betrek je dierenarts als het patroon aanhoudt.

8. Verandering in eten, drinken en mest

Langzaam kauwen, halfgekauwde proppen laten vallen, het hoofd scheefhouden tijdens het eten of proppen uitspugen wijst meestal op gebitspijn. Minder wateropname, minder mest dan normaal, of een veranderde consistentie kunnen wijzen op buikpijn, lang voordat koliek duidelijk zichtbaar wordt.

De meeste gezonde volwassen paarden mesten ongeveer 8 tot 12 keer per dag. Als je het normaal van je paard kent, valt een verandering meteen op.

Ken het normaal van je paard

Je kunt afwijkend niet herkennen zonder normaal te kennen. Meet deze waarden een paar keer wanneer je paard gezond en ontspannen is, en schrijf ze op waar je ze kunt terugvinden.

Een sterke, bonzende digitale pols in een of meer hoeven is een waarschuwingssignaal voor hoefbevangenheid of een hoefzweer.

Wanneer je direct de dierenarts belt

Sommige signalen kunnen niet wachten tot de ochtend. Neem meteen contact op met je dierenarts als je ziet:

• Rollen, schrapen, herhaaldelijk naar de flank kijken, of zweten zonder darmgeluiden, wat wijst op koliek
• Plotselinge ernstige kreupelheid of weigeren om op een been te steunen
• Een hoefbevangen stand, achterover op de hielen
• Een temperatuur boven de 39 °C, of een hartslag in rust die structureel boven de 60 ligt
• Een gesloten, tranend of samengeknepen oog
• Hoesten, benauwdheid en voer of speeksel bij de neusgaten, wat wijst op een slokdarmverstopping

De gewoonte die het meeste uitmaakt

Pijn herkennen gaat niet over het kennen van elk ziektebeeld. Het gaat erom dat je je eigen paard goed genoeg kent om een kleine verandering op te merken. Ga dagelijks met hem om, gebruik dezelfde routine, en let op de momenten waarop iets net niet klopt.

Vertrouw op dat gevoel. Denk je dat je paard pijn heeft, bel dan je dierenarts en laat hen de oorzaak zoeken. Een paard snel comfortabel krijgen is beter voor zijn herstel, en beter voor de band die je met hem hebt.

Dit artikel is bedoeld als algemene informatie en vervangt geen diergeneeskundig advies. Maak je je zorgen om je paard, neem dan contact op met je dierenarts.