Hoe geur het welzijn van een paard beïnvloedt

2 april 2025

Een paard op stal, ter illustratie van hoe geur het welzijn van paarden beïnvloedt

De invloed van geur op het welzijn van paarden

Een onderwerp waar we ons bij LISS Products momenteel in verdiepen, is de invloed van geur op het welzijn van het paard. In deze blog neem ik je mee in wat we hebben geleerd over de relatie tussen geur en emoties bij paarden.

Net als bij mensen kan geur emoties en de algehele gemoedstoestand beïnvloeden. Paarden hebben een uitzonderlijk goed ontwikkeld reukvermogen, veel sterker dan dat van ons, wat betekent dat geuren voor hen een veel grotere betekenis kunnen hebben. Hieronder lopen we de vragen langs die ons het vaakst worden gesteld, en leggen we uit waarom het belangrijk is om te weten welke geuren je paard wel of niet prettig vindt.

Hebben bepaalde geuren invloed op emoties en gesteldheid bij paarden?

Ja. Paarden gebruiken hun reukvermogen om hun omgeving te begrijpen, te communiceren met andere paarden en bedreigingen te detecteren. Geuren die vertrouwd zijn, kunnen geruststellend en kalmerend werken. Onbekende geuren, of geuren die met gevaar worden geassocieerd, kunnen juist stress of angst veroorzaken.

Geur speelt een reële rol in het emotionele welzijn van paarden. De geur van bekende soortgenoten of van een vertrouwde omgeving werkt doorgaans rustgevend, terwijl stressvolle geuren — die van onbekende dieren of een nieuwe stal — angst kunnen oproepen.

Kan een paard gelukkiger worden van een geur?

Geur kan bijdragen aan het comfort en welzijn van een paard. Ruikt een paard iets dat het associeert met positieve ervaringen, zoals zijn eigenaar of paarden die hij goed kent, dan kan dat gevoelens van veiligheid en rust opwekken. Dat is vooral van belang in stressvolle situaties: tijdens transport, in een nieuwe omgeving, of in de aanloop naar een wedstrijd.

Natuurlijke geuren zoals lavendel, kamille en eucalyptus staan bekend om hun kalmerende werking. Het onderzoek naar hoe specifieke geuren op paarden werken is nog in ontwikkeling, maar werk bij andere diersoorten suggereert dat aromatische planten gemoedstoestand en gedrag positief kunnen beïnvloeden. Doordacht ingezet kan geur dus bijdragen aan een rustiger paard.

Wanneer is een geur te sterk voor een paard?

Het reukorgaan van een paard is aanzienlijk groter en gevoeliger dan dat van een mens. Wat voor ons mild of subtiel lijkt, kan voor een paard veel intenser zijn. Een geur die wij als aangenaam ervaren, kan voor hem overweldigend zijn, wat kan leiden tot ongemak of stress.

Is een geur te sterk, dan kan een paard met zijn hoofd gaan schudden, bepaalde plekken vermijden of merkbaar nerveuzer worden. Geur moet daarom subtiel en gecontroleerd worden toegepast, zodat het paard niet overprikkeld raakt. Geuren die scherp of duidelijk kunstmatig zijn, werken eerder tegen het welzijn dan ervoor.

Kunnen paarden geïrriteerd of overweldigd raken door geuren?

Ja. Doordat het reukvermogen van een paard zo scherp is, zijn sommige geuren voor hem veel intenser dan voor ons. Dat kan stress of ongemak veroorzaken, zeker bij synthetische of scherpe geuren. Kunstmatige geurstoffen zijn hierin vaak de grootste boosdoener, omdat ze voor een paard intens en onnatuurlijk aanvoelen.

Een paard dat herhaaldelijk wordt blootgesteld aan een geur die het onprettig vindt, kan zich terugtrekken of gedragsveranderingen laten zien. Dat maakt hem onrustig en kan invloed hebben op zijn prestaties, welzijn en algehele gemoedstoestand.

Mag je geuren gebruiken vlak voor een wedstrijd, of is dat doping?

Dit is de vraag waarop het antwoord ingewikkelder is dan de meeste mensen verwachten, en het is de moeite waard om goed te lezen.

Het standpunt van de FEI is helder: elke stof die de prestatie van een paard op kalmerende of stimulerende wijze beïnvloedt én een verboden stof bevat, is verboden. De FEI waarschuwt daarnaast expliciet tegen kruiden- en natuurproducten waarvan de ingrediënten en de exacte samenstelling niet volledig bekend zijn, en test of keurt zulke producten niet.

Belangrijk daarbij: dat iets van plantaardige oorsprong is, biedt geen enkele bescherming. Verschillende van de kruiden die het meest met kalmering worden geassocieerd staan op de verbodslijsten, waaronder valeriaan, en zowel kamille als lavendel zijn verboden binnen FEI- en USEF-wedstrijden. Een product dat als natuurlijk wordt verkocht, kan dus alsnog een positieve test opleveren.

Het eerlijke antwoord luidt daarom als volgt. Een verzorgingsproduct dat reinigt en beschermt, zonder farmacologisch actieve kalmerende stof, is geen doping. Maar zodra een product bedoeld is om het paard te kalmeren, of een kruid bevat dat op de verbodslijst staat, zit je in gereguleerd gebied — en de verantwoordelijkheid ligt bij de ruiter.

Rijd je wedstrijden, controleer dan de ingrediënten van alles wat je gebruikt tegen de actuele FEI Equine Prohibited Substances List, en overleg met je dierenarts als je twijfelt. Vertrouw niet op de mededeling van een fabrikant dat een product natuurlijk en daarom veilig is.

En kunstmatige geurstoffen?

Synthetische geurstoffen komen veel voor in commerciële producten en zijn doorgaans goedkoper dan natuurlijke. Ze worden gemaakt van synthetische chemicaliën die de geur van natuurlijke stoffen nabootsen. Zo kan het lijken alsof er lavendel in een product zit, waardoor het natuurlijk klinkt, terwijl er in werkelijkheid een synthetische lavendelnoot is toegevoegd. Dat maakt het product niet natuurlijk.

Daarnaast kunnen kunstmatige geuren te intens en onnatuurlijk zijn, en in sommige gevallen schadelijk voor zowel mens als dier. Langdurige blootstelling kan bij paarden bijdragen aan allergische reacties, ademhalingsproblemen of huidirritatie.

Er speelt nog iets. Paarden gebruiken geur om informatie te verzamelen over hun omgeving, over soortgenoten en over mogelijke bedreigingen. Kunstmatige geuren kunnen dat verstoren, verwarring veroorzaken en het paard in een stressvolle situatie brengen. Het is een van de redenen dat er steeds meer waardering is voor producten die gebouwd zijn op natuurlijke geurprofielen.

Zijn natuurlijke geuren beter voor paarden?

Natuurlijke geurstoffen zoals lavendel, kamille en eucalyptus bevatten de complexe aroma's die in de natuur voorkomen en worden vaak in verband gebracht met kalmerende, rustgevende eigenschappen. Doordat ze subtieler zijn en minder chemisch aanvoelen, sluiten ze beter aan bij de zintuigen van het paard.

Ze zijn bovendien meestal milder en zachter, waardoor het risico op irritatie of overprikkeling kleiner is. Goed toegepast kan natuurlijke geur bijdragen aan een rustiger en comfortabeler paard.

De kanttekening uit de wedstrijdparagraaf blijft daarbij staan: milder betekent niet toegestaan. Natuurlijk en wedstrijdlegaal zijn twee verschillende vragen.

Tot slot

Geur speelt een wezenlijke rol in het welzijn van paarden. Doordat hun reukvermogen zo sterk ontwikkeld is, kunnen geuren hun gemoedstoestand en gedrag beide kanten op beïnvloeden. Natuurlijke geuren hebben echte potentie om te kalmeren en gerust te stellen; kunstmatige zijn vaak te intens en soms actief onbehulpzaam.

Het is de moeite waard om goed na te denken over welke geuren je in de omgeving van je paard introduceert. Kiezen voor natuurlijke, subtiele geurprofielen is een kleine beslissing die een paard merkbaar meer op zijn gemak kan stellen.

Wij zijn achter de schermen druk bezig met de ontwikkeling van nieuwe producten, waarbij we rekening willen houden met alles wat bijdraagt aan het algehele welzijn van een paard. Geur krijgt in dat werk een centrale plaats.